دکتر زرین آذر، دارای بورد تخصصی در بیماریهای داخلی، دستگاه گوارش و کبد، پزشک تغذیه و درمان طبیعی بیماریها – کالیفرنای جنوبی
بارها رژیم گیاهخواری از طرف افرادی که علاقه یا باور به مصرف مواد حیوانی داشته یا در این مورد ذینفع هستند تحت عناوین "ناکامل بودن"، "ناکافی بودن" و "تامین نکردن نیازهای بدن" مورد حمله قرار گرفته است. تا همین چندی پیش و تا قبل از اینکه مشاهدات، مطالعات و تحقیقات بطور غیر قابل انکاری خلاف آنرا ثابت کنند این حمله متوجه پروتئین های گیاهی بود. با توسعه دامپروری صنعتی شرکتهای عظیم تهیه مواد حیوانی چه گوشت و مرغ و ماهی، چه لبنیات، تنها با هدف فروش و سودآوری هرچه بیشتر سالیان سال اطلاعات نادرستی در مورد پروتئین همراه با محصولات خود به خورد مردم دادند.
ابتدا به پروتئین حالت قداست داده شد گویا اهمیت پروتئین به عنوان بخشی از ماده غذایی مورد نیاز بدن بیشتر از سایر بخش هاست. سپس لغت پروتئین مترادف گوشت قرار گرفت؛ انگار گیاهان فاقد پروتئین بوده و این ماده فقط در مواد حیوانی موجود است. این مساله هنوز هم بصورتی در ذهن مردم نقش بازی می کند به طوری که اگر فردی اعلام کند رژیم گیاهخواری را برگزیده است اولین سوال شنونده ناآگاه این است که چگونه پروتئین خود را تامین میکند. پس از آن، نه تنها میزان پروتئین مورد نیاز بدن بسیاربیشتر از آنچه در حقیقت لازم است اعلام شد بلکه تا سالیان دراز بر این ادعا نیز پافشاری میشد که پروتئین های گیاهی ناقص بوده و از کیفیت پایین تری نسبت به پروتئین های جیوانی برخوردارند. با تکیه بر همین مدعا بود که بسیاری از متخصصان تغذیه مصرف مواد حیوانی را ناگزیر اعلام می کردند. نقش این تبلیغات و مشابه آن تا آنجا پیش رفته است که نه تنها چنان که گفته شد لغت پروتئین مترادف گوشت قرار گرفت بلکه کلسیم مترادف شیر و پنیر، آهن مترادف گوشت گاو و "بهترین نوع پروتئین" در برابر تخم مرغ قرار گرفت.
امروزه نه تنها نادرستی تمام این ادعاها با مطالعات و مشاهدات و تحقیقات فراوان و غیر قابل انکار ثابت شده است بلکه مضرات مصرف پروتئین های حیوانی و خطرات آنها برای سلامتی نیز روز به روز بیشتر بارز می شود. امروزه در مورد نقش مصرف مواد حیوانی در ایجاد بیماری های قلب و عروق و سکته های قلبی، بالا بردن کلسترول، بالا بردن فشار خون، انواع سرطانها به خصوص سرطان سینه، پروستات، روده بزرگ و تخمدان ها، بیماری دیابت، پوکی استخوان، بیماری کبد و کلیه و ... تحقیقات فراوانی وجود دارد. همچنین امروزه می دانیم مواد حیوانی فاقد موادی مانند فیبرها، آنتی اکسیدان ها و فیتوکمیکال هایی هستند که ما را در برابر سرطانها محافظت می کنند در حالیکه گیاهان سرشار از این مواد ضدسرطان هستند و باز هم امروزه میدانیم مواد حیوانی دارای مقدار فراوانی کلسترول، چربی های اشباع، اسید آراکیدونیک و همچنین قاکتورهای رشدی مانند IGF هستند که همگی خطر ایجاد سرطان و بیماری های قلبی را بالا می برند.
در عوارض ناشی از گیاهخواری بسیار گفته می شود که آهن، روی و ویتامین B12 مورد نیاز بدن از طریق رژیم گیاهخواری تامین نمیشود. بگذارید ببینیم موضع انجمن تغذیه آمریکا در نشست سال 2009 این مجمع در این باره چه بوده است. این موضع بر مبنای تحقیق و بررسی گسترده کلیه تحقیقات موجود درباره موضوعات ذکر شده است.
آهن: "تعداد موردهای آنمل(کم خونی) به دلیل فقر آهن در گیاهخواران و غیر گیاهخواران یکسان است." در این بیانیه همچنین عنوان می شود بر مبنای بررسی گسترده منابع مختلف به نظر می رسد بدن گیاهخواران نسبت به گوشتخواران در حقیقت دارای قدرت جذب بیشتری آهن از مواد غذایی بوده و همچنین قدرت حفظ بیشتر آنرا نیز داراست. به این معنا که بدن گیاهخواران نه تنها از قدرت جذب بیشتری برخوردار بوده بلکه میزان دفع آهن را نیز کنترل کرده و از به هدر رفتن آن جلوگیری می کند. غذاهای گیاهی سرشار از ویتامین C نیز هستند. این ویتامین به طور طبیعی جذب آهن غیر ِ هم (Heme) که قسمت اعظم آهن موجود در گیاهان است را بالا می برد به طوری که نهایتا میزان جذب آهن غیر ِ هم گیاهان از آهن هِم (Heme) مواد حیوانی نیز بالاتر می رود.
روی: بر مبنای همان بیانیه اگر چه در گیاهان به علت وجود اسیدفیتیک که ممکن است جذب روی را کاهش دهد، میزان روی قابل دسترس برای بدن ممکن است کمتر باشد ولی در موارد گسترده مورد مطالعه در گیاهخواران مورد علنی کمبود روی مشاهده نشده است. در بیانیه این انجمن اعلام می شود بر مبنای تحقیقات آنان میزان روی در رژیم گیاهخواران در حد میزان تجویز شده برای عموم است. جالب است بدانیم در حقیت اولین مورد حقیقی کلینیکی کمبود روی در سال 1960 در غیر گیاهخوارانی از خاورمیانه مشاهده شد که از خمیر غیرورآمده گندم استفاده می کردند. گفته می شود فرآیند "ور آوردن" خمیر باعث شکسته شدن فیتات ها شده، جذب روی آزاد شده را آسان می کند. در غذاهای گیاهی به طور کلی روی همراه با پروتئین ها وجود دارد که به مقدار فراوان در مغزها و دانه ها به خصوص در دانه کدو و کنجد، و نیز در سویا، غلات و حبوبات وجود دارد. همچنین جوانه های مختلف سرشار از روی هستند. در اینجا لازم است اضافه کنم که تحقیقات نشان می دهند مصرف اضافه روی باعث پایین آوردن چربی "خوب" بدن یا HDL می شود و میزان بیماریهای قلبی را بالا می برد. همچنین نشان داده شده مصرف فراوان روی می تواند باعث نوعی کم خونی شود که به آهن یا اسید فولیک و B12 جواب نداده و به نظر می رسد در اثر اختلال در جذب مس و در نتیجه ازدیاد روی در بدن بوجود می آید. این مساله از این نظر اهمیت پیدا می کند که به نظر می رسد برخی متخصصان ما فقط به "کمبود" مواد غذایی پرداخته و فراموش می کنند که بسییاری از اختلالات هضم و جذبی مواد در حقیقت نتیجه ازدیاد بیش از اندازه مواد دیگر بوجود می آید.
بدن از یک سیستم بسیار ظریف و پیچیده کنترل و توازن برخوردار است. همچنان که قلب به خودی خود می تپد و معده بطور خودکار عمل هضم غذا را انجام میدهد، این سیستم هوشمند بر عمل تنظیم جذب مواد مختلف نیز نظارت دارد و اگر به حال خود رها شود، با آگاهی به نیازهای بدن در شرایط مختلف بهترین بهره وری از غذاهای طبیعی و سالم را فراهم خواهد آورد.
گفته می شود گیاهخوارانی که از شیر و تخم مرغ استفاده می کنند این مشکلات (کمبود آهن، روی و B12) را ندارند. در پاسخ باید گفت در حقیقت شیر گاو بطور کلی در مورد آهن فقیر بوده و تخم مرغ نیز اگر چه از نظر آهن غنی است اما به دلیل غیر قابل جذب بودن این آهن منبع خوبی برای تامین این ماده نیست. کازئین یا پروتئین شیر گاو بزرگترین جلوگیری کننده جذب روی مواد حیوانی در بدن انسان است. شیر انسان به دلیل داشتن پروتئین متفاوت «آلفا لاکتالبومین» (Alpha-lactalbumin) این اثر منفی در جذب روی را ندارد.
در اینجا باید به تفاوت بین وجود یک ماده غذایی در غذا و قابلیت جذب آن در بدن نیز اشاره کرد. رژیم مبتنی بر مصرف مواد حیوانی با اسیدی کردن بدن و ایجاد آلرژی های مختلف، بیش از رژیم مبتنی بر مصرف گیاهان قابلیت ایجاد اختلال در هضم و جذب مواد مختلف غذایی را داراست. این مساله را امروز در بروز بسیاری از بیماریها از قبیل پوکی استخوان، کم خونی های ناشی از جذب ویتامین B12 به علت گاستریت های مزمن و آتروفیک و برخی عوارض دیگر در کشورها و مناطقی که میزان بالای مصرف مواد حیوانی را دارند مشاهده می کنیم.
ویتامین B12: ویتامین B12 ویتامینی است که نه توسط حیوانات یا گیاهان بلکه توسط باکتری های ساخته شده و سپس در چرخه طبیعی غذا یه بدن حیوانات از جمله انسان منتقل می شود. باکتری های سازنده ویتامین B12 در طول دستگاه گوارش انسان از دهان تا مقعد قرار دارند. وجود این باکتری ها عامل مهمی در فراهم اوردن نیاز بدن به ویتامین B12 است. به همین دلیل کمبود این ویتامین در گیاهخواران کامل (وگن) بسیار به ندرت دیده می شود.
ویتامین B12 در بدن انسان بطور عمده در کبد ذخیره می شود. گفته می شود در کبد ذخیره ای برای حدود هفت سال نیاز بدن به این ویتامین وجود دارد.
علاوه بر این، سیستم دقیق و کارایی برای جذب دوباره B12 ترشح شده از کبد، توسط صفرا وجود دارد به طوری که این سیستم قادر است تقریبا به طور کامل این ویتامین را توسط قسمت انتهایی روده کوچک یعنی ایلیوم بازیابی و جذب دوباره کند. همه این عوامل به علاوه میزان اندک مورد نیاز روزمره بدن به این ویتامین باعث می شود کمبود ویتامین b12 به ندرت دیده شود.
هرچند باید اضافه کرد اگرچه در تئوری می توان نتیجه گرفت که کمبود این ویتامین باید در گیاهخواران دیده شود ولی در واقعیت کمبود این ویتامین در افراد غیر گیاهخوار بیشتر دیده شده است. دلیل این مساله چند لایه است. تغییر محیط طبیعی روده انسان و حیوانات به دلیل اضافه کردن آنتی بیوتیک های مختلف به غذای دام ها که بطور مستقیم وارد بدن انسان نیز می شود، مصرف همه گیر داروهای مختلف از جمله آنتی اسیدها، شیفتگی روزافزون به استرلیزه کردن و ازبین بردن باکتری ها و بالاخره طریقه فوق العاده ناسالم تهیه و عرضه مواد حیوانی از جمله این عوامل هستند.
گیاهخواران، به طور عموم به دلیل عدم مصرف مواد حیوانی کمتر از گوشتخواران یا همه چیز خواران دچار اختلالات هضمی/جذبی، ترشی معده و تغییرات محیط داخلی دستگاه گوارش بوده و کمتر در معرض خطرات سلامتی ناشی از مصرف هورمونها، آنتی بیوتیک ها و سایر آلودگی های موجود در مواد حیوانی قرار دارند.
مصرف مواد گیاهی که به روش ارگانیک تهیه شده باشند محیط داخلی سالم را برای رشد باکتری های مفید سازنده ویتامین B12 در بدن گیاهخواران فراهم می سازد.
به طور کلی می توان گفت هیچ ماده ای در غذاهای حیوانی نیست که نوع بهتر آن در غذاهای گیاهی مشاهده نشود. به جدول پایین صفحه توجه فرمایید.
در اینجا باید به این نکته بسیار مهم پرداخت که روش های تهیه و آماده کردن غذاها تاثیر قابل توجهی در میزان مواد موجود در غذا و همچنین جذب آن مواد دارد. یکی از بزرگترین دلایل کمبود ویتامین ها و مواد معدنی در غذاها عمل حرارت دادن (پختن) و تغییر شکل دادن آنهاست. پروتئین های مختلف از جمله آنزیم ها در اثر حرارت تغییر شکل می یابند. برخی ویتامین ها از بین می روند و بسیاری مواد معدنی رسوب کرده، از دست رفته یا تغییر شکل پیدا می کنند. گفته می شود جوشاندن غذاها می تواند باعث از دست رفتن تا 48 درصد آهن، 31 درصد کلسیم، 46 درصد فسفر و 45 درصد منیزیم شود. جوشاندن سبزیجات باعث از دست رفتن ویتامین های محلول در آب مانند ویتامین C، ب کمپلکس و از جمله b12 و اسید فولیک می شود.
کباب کردن گوشتهای مختلف از جمله مرغ و ماهی روی آتش باعث ایجاد مواد سزطانزا می شود. سرخ کردن غذاها باعث از بین رفتن لسیتین و آزاد شدن کلسترول و چربی در جریان خون می شود. تصفیه و سفید کردن آرد، برنج و ماکارونی، مقادیراسیدفولیک، منیزیم، روی و ویتامین E را کاهش می دهد. تغییرات مختلف غذایی مانند پاستوریزه کردن و هموژنیزه کردن، کنسرو کردن، اضافه کردن مواد شیمیایی مختلف برای حفظ و نگهداری، مزه ها و رنگها و بوهای اضافه شده همه و همه باعث ایجاد فقر مواد غذایی در ماده غذایی و در نهایت در بدن ما می شوند.
خام گیاهخواران به دلیل اینکه از غذاها در ساده ترین و طبیعی ترین شکل آن بدون دستکاری های صنعتی استفاده می کنند در حقیقت «بهترین» نوع تغذیه را داشته و بیشترین مقدار از مواد حیات بخش موجود در سبزیجات، میوه جات، مغزها و جوانه ها را به دست نخورده ترین و زنده ترین شکل آن در اختیار بدن قرار می دهند.
 |
Click this bar to view the full image. |
